در سالهای اخیر، شکاف میان جامعه و حاکمیت در ایران بهطور چشمگیری افزایش یافته است. بسیاری از ناظران سیاسی و اجتماعی بر این باورند که اعتماد عمومی به ساختار جمهوری اسلامی به پایینترین سطح خود در دهههای گذشته رسیده و بخش قابلتوجهی از مردم دیگر حکومت را نماینده مطالبات و خواستههای خود نمیدانند. این وضعیت، پرسشهایی جدی درباره ثبات سیاسی و آینده حاکمیت در ایران ایجاد کرده است.
یکی از مهمترین شاخصهای این نارضایتی، بحران اقتصادی مزمن است. تورم بالا، کاهش شدید قدرت خرید، گرانی مسکن، مواد غذایی و خدمات درمانی، معیشت اقشار مختلف جامعه را با دشواری جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، وعدههای مکرر مسئولان برای بهبود اوضاع، بدون تحقق ملموس، نهتنها امید ایجاد نکرده بلکه به فرسایش بیشتر اعتماد عمومی انجامیده است. بسیاری از خانوادهها احساس میکنند که سیاستگذاریها نه در جهت منافع عمومی، بلکه برای حفظ ساختار قدرت موجود صورت میگیرد.
در کنار اقتصاد، مسئله مشارکت سیاسی نیز گویای تغییر نگرش جامعه است. کاهش چشمگیر میزان مشارکت در انتخابات، از دید بسیاری از تحلیلگران، نشانهای روشن از بیاعتمادی مردم به سازوکارهای رسمی تصمیمگیری است. وقتی شهروندان باور دارند رأی و نظرشان تأثیری واقعی بر مسیر کشور ندارد، فاصله آنها با حاکمیت عمیقتر میشود و مفهوم «مشروعیت مردمی» با چالش جدی روبهرو خواهد شد.
از سوی دیگر، اعتراضات پراکنده اما مداوم در شهرهای مختلف، بیانگر وجود نارضایتیهای انباشته است. هرچند این اعتراضات ممکن است در مقاطعی فروکش کند، اما تداوم آنها نشان میدهد ریشه بحرانها حلنشده باقی مانده است. برخورد امنیتی با اعتراضات، بهجای درمان مسئله، در بسیاری موارد به تشدید حس بیگانگی جامعه با حکومت انجامیده است.
در عرصه بینالمللی نیز انزوا، تحریمها و تنشهای مستمر، فشار مضاعفی بر اقتصاد و زندگی روزمره مردم وارد کرده است. نبود چشماندازی روشن برای بهبود روابط خارجی، سبب شده بخش مهمی از جامعه نسبت به آینده بدبین باشد. این بدبینی، همراه با مشکلات داخلی، تصویری از حکومتی ارائه میدهد که توان مدیریت بحرانهای همزمان را بهسختی دارد.
مجموع این عوامل باعث شده برخی تحلیلگران از «بحران ساختاری» سخن بگویند؛ بحرانی که اگر با اصلاحات عمیق سیاسی، اقتصادی و اجتماعی همراه نشود، میتواند پایههای ثبات حکومت را بیش از پیش متزلزل کند. هرچند پیشبینی فروپاشی یک نظام سیاسی امری ساده و قطعی نیست، اما آنچه مسلم به نظر میرسد، این است که ادامه وضعیت کنونی بدون بازسازی اعتماد عمومی، آیندهای پرچالش و ناپایدار را برای جمهوری اسلامی رقم خواهد زد
اکبرحیدری ،روزنامه نگار
