به گزارش پایگاه خبری همبستگی ملی : تجاوز نظامی آمریکا به ایران باعث نوسان شدید قیمت نفت شده است. نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی بازار، از پایان فوریه بین حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار در هر بشکه معامله شده و روز جمعه حدود ۹۵ دلار بود. قیمت سوخت در اروپا نیز همسو با این تغییرات حرکت کرده؛ با این حال، قیمت بنزین و گازوئیل همچنان بالا مانده است، زیرا قیمت این سوخت‌ها نه‌ فقط به قیمت نفت خام بلکه به هزینه و میزان دسترسی به ظرفیت پالایش نیز بستگی دارد.

اگرچه خودروهای برقی سهم فزاینده‌ای از رجیستر خودروهای جدید را به خود اختصاص می‌دهند، بنزین و گازوئیل همچنان نیروی محرکه تقریبا ۹ خودرو از هر ۱۰ خودروی سواری در جاده‌های اتحادیه اروپا هستند. بر اساس جدیدترین داده‌های مربوط به ناوگان انجمن تولیدکنندگان خودرو اروپا (ACEA)، ۴۹.۲ درصد خودروها با بنزین و ۳۸.۴ درصد با گازوئیل کار می‌کنند که در مجموع سهم این دو سوخت را به ۸۷.۶ درصد می‌رساند.

برخی دولت‌های اروپایی از زمان آغاز شوک انرژی، مالیات سوخت را به‌طور موقت کاهش داده یا اقدامات حمایتی دیگری اجرا کرده‌اند. با وجود این، قیمت بنزین و گازوئیل همچنان نزدیک به بالاترین سطوح تاریخی خود قرار دارد.

در هفته منتهی به ۳۱ آگوست، میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا به ۱.۹۵ یورو در هر لیتر رسید که حدود چهار درصد کمتر از رکورد ۲.۰۳ یورویی آن در ژوئن ۲۰۲۲ بود. قیمت گازوئیل نیز به‌طور میانگین ۲.۰۴ یورو در هر لیتر بود که حدود سه درصد پایین‌تر از رکورد ۲.۱۱ یورویی آن در آوریل ۲۰۲۶ قرار داشت. این ارقام از بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا به دست آمده و شامل عوارض و مالیات‌هاست. این مجموعه داده‌های تاریخی از ژانویه ۲۰۰۵ آغاز می‌شود.

سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد عرضه و مدل‌سازی پالایش در شرکت «کپلر» گفت: دلیل اصلی افزایش فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت سوخت در اروپا بیش از آنکه صرفا مشکل عرضه نفت خام باشد، به مشکل فزاینده در پالایش و عرضه فرآورده تبدیل شده است.  ممکن است نفت خام در دسترس باشد اما ظرفیت تبدیل آن به فرآورده‌های مناسب، به‌ویژه گازوئیل، بسیار محدودتر شده است.

قیمت گازوئیل همچنین بر خانوارهایی تاثیر می‌گذارد که خودروی دیزلی ندارند. این سوخت نیروی محرکه بخش بزرگی از حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی و ساخت‌وساز اروپا است و در نتیجه افزایش پایدار قیمت آن می‌تواند در نهایت هزینه مواد غذایی و سایر کالاها را افزایش دهد. آخرین آمار تورم منطقه یورو نشان داد نرخ تورم به ۳.۳ درصد در آگوست افزایش یافته که عمدتا ناشی از افزایش قیمت انرژی بوده است.

چرا اروپا با کمبود گازوئیل مواجه است؟

ذخایر سوخت اروپا پایین است و تجاور نظامی آمریکا به ایران و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، عرضه جهانی فرآورده‌های پالایش‌ شده را مختل کرده است.

آلن گلدر، معاون ارشد پالایش، مواد شیمیایی و بازارهای نفت در شرکت «وود مکنزی» گفت: اروپا از واردکنندگان بزرگ گازوئیل و سوخت جت است، بنابراین قیمت‌های جهانی را تعیین می‌کند.

با محدود شدن صادرات فرآورده‌های نفتی خاورمیانه و روسیه، خریداران سنتی گازوئیل روسیه، از جمله ترکیه و برزیل، به‌طور فزاینده‌ای برای خرید محموله‌های آمریکا، هند و دیگر کشورها با خریداران اروپایی رقابت می‌کنند. بنابراین، اختلال در یک منطقه می‌تواند با تغییر مسیر جریان تجارت، عرضه جهانی را محدودتر کند.

حاشیه سود پالایش در سطوح بالا

حاشیه سود پالایش که بر قیمت سوخت در جایگاه‌ها تاثیر می‌گذارد، در سطوح بالایی قرار دارد. بر اساس نتایج گزارش رویترز، محموله‌های بنزین یوروباب E۵ با قیمت ۶۲.۰۷ دلار در هر بشکه بیشتر از قراردادهای آتی برنت معامله شدند؛ رقمی که تنها اندکی پایین‌تر از رکورد ۶۲.۱۰ دلاری ژوئن ۲۰۲۲ است.

در همین حال، قراردادهای آتی گازوئیل اروپا روز سه‌شنبه با ثبت اختلاف قیمت ۷۸.۹۱ دلار در هر بشکه نسبت به برنت، رکورد جدیدی را ثبت کردند و این اختلاف روز چهارشنبه به حدود ۷۷ دلار کاهش یافت.

حاشیه سود پالایش نشان می‌دهد بنزین یا گازوئیل چه میزان بیشتر از نفت خامی که برای تولید آن استفاده می‌شود، ارزش دارد. بنابراین، یک لیتر سوخت که در جایگاه خریداری می‌شود، شامل هزینه‌ای بسیار بیشتر از نفت خام است.

در اروپا، پالایشگاه‌ها با ظرفیت بالا فعالیت می‌کنند و همزمان ذخایر سوخت پایین است. داده‌های شرکت مشاوره هلندی «اینسایتس گلوبال» نشان داد ذخایر بنزین در اختیار شرکت‌های مستقل در منطقه آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر آگوست، به ۷۵۲ هزار تن کاهش یافت که پایین‌ترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۱ بود هرچند این ذخایر در هفته بعد افزایش یافت.

پالایشگاه‌های اروپا و آمریکا نیز با نرخ بالایی فعالیت می‌کنند. ریتولیا گفت: فعالیت پالایشگاه‌های اروپا به حدود بالاترین سطح خود در سه تا چهار سال گذشته رسیده است، در حالی که میزان بهره‌برداری از پالایشگاه‌های آمریکا در هفته پایانی آگوست به حدود ۹۸ درصد رسید. این شرایط به معنای آن است که ظرفیت مازاد اندکی برای واکنش به یک اختلال احتمالی در عرضه وجود دارد.

گلدر همچنین به نزدیک شدن فصل تعمیرات پاییزی پالایشگاه‌ها و خطر اختلال فعالیت پالایشگاه‌های منطقه گلف کاست آمریکا در پی وقوع توفان‌ها اشاره کرد. وی گفت: حاشیه سود بالا ممکن است پالایشگاه‌ها را به تعویق انداختن تعمیرات ترغیب کند اما هشدار داد که به تعویق انداختن تعمیرات برای مدت‌ طولانی می‌تواند مشکلات مربوط به قابلیت اطمینان ایجاد کرده و خطر توقف‌های برنامه‌ریزی‌نشده را افزایش دهد.

قیمت سوخت تا چه زمانی بالا می‌ماند؟

ریتولیا گفت: با کاهش تقاضای سفر در پایان تابستان و خروج بازار از سوخت گران‌تر مخصوص فصل تابستان، قیمت بنزین ممکن است با کاهش فصلی مواجه شود. گازوئیل چنین فرصت فصلی مشابهی ندارد؛ به‌ویژه با نزدیک شدن تقاضای زمستانی و الزامات سخت‌گیرانه‌تر برای سوخت بنابراین حاشیه سود گازوئیل می‌تواند تا پاییز و زمستان بالا بماند.

عرضه گازوئیل به‌ویژه آسیب‌پذیر است، زیرا تعمیرات پاییزی پالایشگاه‌ها می‌تواند تولید را کاهش دهد آن هم در زمانی که بازار به سوخت زمستانی روی می‌آورد و تقاضا برای سوخت گرمایشی افزایش می‌یابد.

به گفته کارشناسان، افزایش صادرات گازوئیل چین می‌تواند تا حدی به بازار کمک کند، هرچند پرسش اصلی این است که آیا این صادرات می‌تواند ادامه پیدا کند یا خیر، زیرا چین معمولا تامین امنیت عرضه داخلی را در اولویت قرار می‌دهد.

ریتولیا افزود: هند نیز می‌تواند سوخت بیشتری به اروپا صادر کند زیرا این کشور هم ظرفیت پالایش و هم فرآورده‌هایی برای صادرات در اختیار دارد.  با وجود این، حتی اگر قیمت نفت خام کاهش یابد، این امر همیشه به کاهش فوری و قابل توجه قیمت سوخت در جایگاه‌ها منجر نخواهد شد. گلوگاه‌های اصلی بازار در شرایط کنونی، ظرفیت محدود مازاد پالایش، کمبود فرآورده‌های آماده مصرف و پایین بودن ذخایر است.

هر دو کارشناس گفتند: بازگشایی پایدار تنگه هرمز و بازگشت صادرات فرآورده‌های نفتی خاورمیانه برای کاهش قیمت‌ها اهمیت زیادی خواهد داشت.

گلدر اظهار کرد: ادامه این حملات نظامی فقط باعث می‌شود قیمت‌ها افزایش پیدا کنند، زیرا تقاضای جهانی همچنان از عرضه پیشی می‌گیرد. اگر این وضعیت طولانی شود، تنها راهی که جهان می‌تواند به تعادل برسد، کاهش تقاضا از طریق قیمت‌های بالاتر است. بازار می‌تواند در صورت دستیابی به توافق سیاسی معتبر و ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز، واکنش سریعی نشان دهد.

وی افزود: اگر تنگه باز شود، احتمالا قیمت نفت خام به‌شدت کاهش خواهد یافت. کاهش قیمت گازوئیل کمی آهسته‌تر خواهد بود اما شاهد کاهش قیمت خواهید بود.

طبق گزارش یورونیوز، برای اینکه مصرف‌کنندگان اروپایی کاهش محسوس قیمت را تجربه کنند، کارشناسان معتقدند چند عامل از جمله بهبود صادرات فرآورده‌های نفتی از خاورمیانه و روسیه، تداوم فعالیت مناسب پالایشگاه‌ها، افزایش صادرات از سوی عرضه‌کنندگان جایگزین مانند هند و چین و در نهایت بازسازی ذخایر سوخت باید محقق شود.

ریتولیا گفت: بدون این عوامل، رقابت برای محموله‌های موجود گازوئیل احتمالا همچنان شدید خواهد بود.