کرج ،پایگاه خبری همبستگی ملی : پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵، مراسم گرامیداشت چهلوهفتمین سالگرد رحلت آیتالله طالقانی، به همت فرمانداری طالقان و با حضور علی نیکزاد نایبرئیس اول مجلس شورای اسلامی، علی حدادی نماینده مردم ساوجبلاغ بزرگ، کیان فرماندار طالقان، ائمه جمعه، اعضای خانواده آیتالله طالقانی، جمعی از مسئولان، نخبگان، پژوهشگران و دوستداران «ابوذر زمان» در سالن جلال آلاحمد طالقان برگزار شد.
مراسم با حدود ۴۵ دقیقه تأخیر آغاز شد و در آن، اسفندیاری نویسنده و طالقانیپژوه، علی حدادی و علی نیکزاد به ایراد سخن پرداختند.
🌱 طالقانی؛ روشنفکر یا یک روش؟
محمد اسفندیاری نویسنده و طالقانی پژوه در آغاز سخنان خود، ضمن گلایه از فرصت اندک اختصاصیافته به سخنران اصلی، کوشید از قاب کلیشهای یک روحانی مبارز عبور کرده و طالقانی را به مثابه یک «روش» در مواجهه با جامعه و انسان بازخوانی کند؛ روشی مبتنی بر گفتوگو، فروتنی علمی، پذیرش تکثر و پرهیز از استبداد رأی.
او در توصیف طالقانی، به قرابت فکری او با سقراط اشاره کرد؛ مردی که دانستن را با ادعای دانایی یکی نمیدانست و پرسش را مقدمه فهم میدانست.
طالقانی نیز با همان تواضع معرفتی، از «عقل ناقص من» سخن میگفت و بر این باور بود که هیچ فرد، گروه یا جریانی مالک مطلق حقیقت نیست.
این نگاه را میتوان در یکی از گزارههای کلیدی اندیشه او خلاصه کرد:
«حقیقت نزد ماست، نه نزد من.»
همین جمله کوتاه، شاید یکی از گویاترین کلیدواژهها برای فهم طالقانی باشد؛ مردی که به جای «منِ دانای کل»، بر «ما» و گفتوگو تکیه داشت و از استبداد رأی، حتی با پوشش دینی و انقلابی، پرهیز میکرد.
اسفندیاری با اشاره به مجموعه ارزشمند «پرتوی از قرآن» نیز بر همین تواضع علمی انگشت گذاشت. انتخاب واژه «پرتو» به جای «تفسیر»، خود حامل پیامی عمیق است؛ طالقانی برداشت خویش از قرآن را حقیقت نهایی و انحصاری نمیدانست، بلکه آن را پرتوی از حقیقت میدید.
🌱 نسبت طالقانی با سقراط و گاندی
شاید برای فهم شخصیت طالقانی بتوان او را در میان دو افق فکری و اخلاقی تصور کرد؛ از یک سو سقراط، نماد پرسشگری، گفتوگو و فروتنی در برابر حقیقت؛ و از سوی دیگر گاندی، نماد اخلاق، آزادی، مدارا و مبارزه با سلطه بدون فروغلتیدن در نفرت.
طالقانی در سنت فکری خود، به هر دو افق نزدیک بود؛ پرسشگر بود اما مدعی حقیقت مطلق نبود، مبارز بود اما آزادی را قربانی مبارزه نمیکرد و روحانی بود اما فهم دین را در انحصار روحانیان نمیخواست.
اسفندیاری در همین زمینه تأکید کرد: که طالقانی معتقد بود فهم اسلام در انحصار روحانیان نیست. روحانیان متخصصان حوزه دین هستند، اما متخصص بودن به معنای «عقل کل» بودن نیست.
این نگاه، طالقانی را از بسیاری از قرائتهای بسته و انحصارگرایانه متمایز میکرد.
🌱شورا؛ پاسخ طالقانی به عقل کل
یکی از محورهای مهم سخنان اسفندیاری، جایگاه شورا در اندیشه آیتالله طالقانی بود.
به گفته او، طالقانی پس از انقلاب از جدیترین مدافعان شورا بود؛ زیرا باور داشت هیچ فرد، گروه یا صنفی به تنهایی نمیتواند همه ابعاد یک مسئله را ببیند.
او حتی از یک استدلال قرآنی ساده اما عمیق بهره میگرفت: اگر قرآن در مسئلهای همچون شیردادن کودک، پدر و مادر را به مشورت فرامیخواند، چگونه میتوان در امور پیچیده اجتماعی و کشورداری، مشورت و مشارکت را نادیده گرفت؟
در نگاه طالقانی، شورا صرفاً یک سازوکار اداری یا انتخاباتی نبود؛ فلسفهای برای مهار خودکامگی و تبدیل «من» به «ما» بود.
مسجد هدایت؛ پیش از آنکه تریبون باشد، میدان گفتوگو بود
اسفندیاری در ادامه، مسجد هدایت را نمونهای روشن از رویکرد طالقانی دانست؛ مسجدی که در آن تضارب آرا و اندیشهها مجال بروز مییافت.
به گفته او، طالقانی از نخستین کسانی بود که فضای گفتوگوی آزاد و تریبون آزاد را به مسجد آورد و مسجد را از یک فضای صرفاً خطابهای، به عرصهای برای پرسش، اندیشه، نقد و گفتوگو تبدیل کرد.
در این نگاه، مسجد تنها محل سخن گفتن یک نفر برای جمع نبود؛ محلی بود برای شنیدن جمع.
🌱 آزادی، مدارا و شوق پرواز
اما شاید ماندگارترین بخش سخنان طالقانیپژوه، اشاره به نگاه ویژه آیتالله طالقانی به آزادی بود.
اسفندیاری با نقل تمثیلی که طالقانی بارها از آن استفاده کرده بود، گفت حیوانی را در قفس تصور کنید؛ اگر پس از مدتی درِ قفس باز شود، نخستین خواستهاش غذا نیست، رهایی است.
این تمثیل ساده، در واقع تصویری عمیق از نگاه طالقانی به آزادی است؛ آزادی نه یک امتیاز اعطایی، بلکه ضرورتی ذاتی و غریزی برای انسان.
در همین نقطه، اشاره به گاندی نیز معنا پیدا میکند؛ همانگونه که گاندی مبارزه برای آزادی را از اخلاق، مدارا و کرامت انسانی جدا نمیکرد، طالقانی نیز آزادی را بدون گفتوگو، رواداری و پذیرش دیگری قابل تصور نمیدانست.
و شاید همین جاست که طالقانی از یک چهره تاریخی فراتر میرود و به یک پرسش زنده تبدیل میشود:
آیا میتوان از مردمسالاری سخن گفت، اما گفتوگو را تحمل نکرد؟
آیا میتوان از آزادی گفت، اما تکثر را برنتافت؟
و آیا میتوان از دین سخن گفت، اما عقل و فهم را در انحصار یک گروه قرار داد؟
🌱 بیان مطالبات طالقان؛ از زبان نماینده
در ادامه مراسم، علی حدادی نماینده مردم ساوجبلاغ بزرگ در مجلس شورای اسلامی، ضمن خیرمقدم به میهمانان، بخشی از سخنان خود را به مسائل و مطالبات شهرستان طالقان و حوزه انتخابیه خود اختصاص داد.
حدادی با اشاره به ضرورت شتاب گرفتن طرحهای زیرساختی منطقه، خطاب به نیکزاد خواستار همراهی بیشتر برای تسریع در ساخت تونل جاده جدید طالقان، گازرسانی به روستای اسفار و پیگیری دیگر مطالبات زیرساختی مردم منطقه شد.
🌱نیکزاد و بازخوانی طالقانی در متن انقلاب
در پایان، علی نیکزاد نایبرئیس اول مجلس شورای اسلامی با استقبال از برگزاری مراسم، یاد و خاطره آیتالله طالقانی را گرامی داشت و از او به عنوان یکی از پایهگذاران انقلاب اسلامی و یار و یاور امام خمینی(ره) در روزهای آغازین پیروزی انقلاب یاد کرد.
نایب رئیس مجلس در ادامه، به موضوعاتی درباره امام راحل، رهبر شهید، رهبر جدید، شرایط کشور در دوران جنگ و الزامات دوره پساجنگ پرداخت که مشروح این بخش از سخنان وی در گزارشی جداگانه منتشر خواهد شد.
