به گزارش پایگاه خبری همبستگی ملی، در سال‌های اخیر داروهای کاهش وزن مانند سماگلوتاید (اوزمپیک) و تیرزپاتاید (مانجارو) به دلیل تأثیر قابل‌توجه بر کاهش اشتها و وزن، توجه بسیاری از افراد را به خود جلب کرده‌اند. تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی نیز باعث شده برخی افراد حتی بدون ابتلا به چاقی یا بیماری‌های متابولیک، برای کاهش چند کیلو وزن به سراغ این داروها بروند.

اما پرسش اصلی این است که آیا این داروها برای همه افراد مناسب هستند؟ آیا فرد سالمی که تنها قصد کاهش چند کیلو وزن دارد، به چنین درمانی نیاز دارد؟ و آیا ورزش و اصلاح سبک زندگی می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد؟

پاسخ آیسان جباری، فیزیولوژیست ورزشی در این باره :

اوزمپیک و مانجارو چه هستند؟

سماگلوتاید ماده مؤثره داروی اوزمپیک است که با اثر بر سازوکارهای مرتبط با اشتها و احساس سیری، میزان غذای مصرفی را کاهش می‌دهد.

تیرزپاتاید نیز ماده مؤثره مانجارو است که در مطالعات بالینی کاهش وزن قابل‌توجهی ایجاد کرده و در برخی مطالعات اثر آن بر کاهش وزن بیشتر از سماگلوتاید گزارش شده است.

این داروها در ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند و امروزه برخی فرآورده‌ها و دوزهای آنها برای درمان چاقی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین نباید آنها را صرفاً «آمپول زیبایی برای لاغری» تلقی کرد.

چه افرادی ممکن است از داروهای کاهش وزن سود ببرند؟

داروهای ضدچاقی معمولاً برای افرادی مطرح هستند که با چاقی یا اضافه‌وزن قابل‌توجه، به‌ویژه همراه با مشکلات مرتبط با وزن، مواجه‌اند.

برای مثال، فردی که به چاقی مبتلاست و هم‌زمان مشکلاتی مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا یا اختلالات متابولیک دارد، ممکن است با تشخیص و تحت نظر پزشک از این داروها سود ببرد.

اما شرایط چنین فردی با فردی که وزن طبیعی دارد و تنها قصد دارد چند کیلو وزن کم کند، متفاوت است.

در افراد سالم، مصرف خودسرانه این داروها صرفاً با هدف زیبایی یا کاهش سریع وزن، قابل توصیه عمومی نیست.

مزیت اصلی آمپول‌های لاغری چیست؟

مهم‌ترین مزیت این داروها، کاهش اشتها و ایجاد کاهش وزن قابل‌توجه است. در مطالعات بالینی، به‌ویژه درباره تیرزپاتاید، کاهش وزن قابل توجهی گزارش شده است.

کاهش وزن در افراد مبتلا به چاقی می‌تواند به بهبود برخی شاخص‌های متابولیک، از جمله کنترل قند خون و فشار خون، کمک کند. از این رو، برای فرد مبتلا به چاقی، این داروها می‌توانند بخشی از یک درمان پزشکی باشند و صرفاً نباید آنها را ابزار سریع لاغری دانست.

مصرف این داروها چه عوارضی دارد؟

با وجود اثربخشی، داروهای کاهش وزن بدون عارضه نیستند. شایع‌ترین عوارض گزارش‌شده شامل تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، نفخ، احساس پری و درد یا ناراحتی شکمی است که ممکن است به‌ویژه هنگام افزایش دوز بیشتر شود.

از سوی دیگر، کاهش وزن سریع می‌تواند با افزایش احتمال مشکلات کیسه صفرا همراه باشد. همچنین التهاب پانکراس، کم‌آبی بدن و در شرایط خاص تأثیر بر عملکرد کلیه از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.

یکی دیگر از موضوعات مهم، کاهش توده بدون چربی در جریان کاهش وزن است. توده بدون چربی الزاماً معادل عضله نیست و آب و سایر بافت‌های غیرچربی را نیز شامل می‌شود؛ با این حال، حفظ توده عضلانی و عملکرد فیزیکی در دوران کاهش وزن اهمیت زیادی دارد.

به همین دلیل، پژوهش‌ها بر نقش تمرین مقاومتی و دریافت مناسب پروتئین در کنار درمان دارویی تمرکز دارند.

آیا این داروها در افراد سالم باعث بیماری می‌شوند؟

در این زمینه باید میان «خطر احتمالی» و «اثبات قطعی» تفاوت قائل شد.

نمی‌توان گفت مصرف این داروها در افراد سالم به‌طور قطعی باعث ابتلا به بیماری خاصی می‌شود. برای نمونه، درباره تومورهای سلول C تیروئید، نگرانی‌هایی در مطالعات حیوانی مطرح شده و هشدارهای دارویی نیز وجود دارد، اما این موضوع به معنای اثبات ایجاد سرطان تیروئید در انسان نیست.

در عین حال، عوارضی مانند مشکلات کیسه صفرا، پانکراتیت و کم‌آبی بدن از جمله مواردی هستند که باید در زمان مصرف این داروها مورد توجه قرار گیرند.

بنابراین، مصرف این داروها باید بر اساس شرایط فرد و با ارزیابی پزشکی انجام شود و استفاده خودسرانه از آنها برای کاهش وزن توصیه نمی‌شود.

بازگشت وزن پس از قطع دارو

یکی از چالش‌های مهم درمان دارویی چاقی، احتمال افزایش مجدد وزن پس از قطع دارو است.

دارو در زمان مصرف می‌تواند اشتها را کاهش دهد، اما پس از قطع آن، سازوکارهای طبیعی تنظیم اشتها و تعادل انرژی دوباره فعال می‌شوند. مطالعات نیز نشان داده‌اند که بازگشت بخشی از وزن پس از قطع داروهای کاهش وزن شایع است.

از این رو، نباید تصور کرد که مصرف کوتاه‌مدت یک دارو می‌تواند مشکل وزن را برای همیشه برطرف کند. در افراد مبتلا به چاقی، درمان دارویی ممکن است نیازمند برنامه بلندمدت و پیگیری پزشکی باشد.

ورزش چه چیزی دارد که دارو ندارد؟

ورزش تنها وسیله‌ای برای سوزاندن کالری نیست. فعالیت بدنی منظم می‌تواند به افزایش قدرت عضلانی، حفظ توده عضلانی، بهبود حساسیت به انسولین، تقویت سلامت قلب و عروق، حفظ سلامت استخوان، بهبود خواب و سلامت روان و افزایش توانایی‌های فیزیکی کمک کند.

تمرین مقاومتی نیز نقش مهمی در حفظ و تقویت عضلات دارد؛ موضوعی که در زمان کاهش وزن اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

بنابراین ورزش را نباید صرفاً «روش کندتر لاغر شدن» در مقایسه با دارو دانست. ورزش بخشی از سبک زندگی سالم است و فوایدی فراتر از کاهش عدد روی ترازو دارد.

آیا ورزش می‌تواند جایگزین دارو شود؟

پاسخ برای همه افراد یکسان نیست.

فرد سالمی که بیماری مرتبط با وزن ندارد و تنها قصد دارد وزن مناسب‌تری داشته باشد، معمولاً می‌تواند ابتدا از اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی، تمرین مقاومتی، خواب کافی و کاهش کم‌تحرکی روزانه شروع کند.

در مقابل، فردی که با چاقی شدید یا بیماری‌های مرتبط با چاقی مواجه است، ممکن است تنها با ورزش به کاهش وزن مورد نیاز دست پیدا نکند. در چنین شرایطی، دارو می‌تواند تحت نظر پزشک به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین مسئله را نباید به شکل «ورزش خوب است یا دارو بد است» دید؛ پرسش اصلی این است که چه فردی، با چه شرایطی و با چه هدفی به درمان دارویی نیاز دارد؟

آمپول یا ورزش؛ تفاوت در چیست؟

اگر هدف صرفاً کاهش سریع اشتها و وزن باشد، داروهایی مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید می‌توانند اثر قابل‌توجهی داشته باشند.

اما اگر هدف، حفظ عضله، افزایش قدرت، بهبود آمادگی قلبی ـ تنفسی، سلامت استخوان، سلامت روان و ایجاد یک سبک زندگی پایدار باشد، ورزش مزایای گسترده‌تری دارد.

به زبان ساده:

• دارو می‌تواند اشتها را کاهش دهد؛ ورزش می‌تواند قدرت عضلانی را افزایش دهد.
• دارو می‌تواند کاهش وزن قابل‌توجهی ایجاد کند؛ ورزش به حفظ عملکرد بدن در دوران کاهش وزن کمک می‌کند.
• پس از قطع دارو، احتمال بازگشت وزن وجود دارد؛ اما فعالیت بدنی در صورت تبدیل شدن به عادت، می‌تواند بخشی پایدار از سبک زندگی باشد.
• دارو برای برخی افراد مبتلا به چاقی می‌تواند یک درمان پزشکی مؤثر باشد؛ اما مصرف آن برای فرد سالمی که صرفاً قصد کاهش چند کیلو وزن دارد، الزاماً ضرورت پزشکی ندارد.

توصیه برای افراد سالم

برای فردی که بیماری خاصی ندارد و قصد دارد به وزن مناسب‌تری برسد، بهتر است پیش از استفاده از داروهای کاهش وزن، اصلاح سبک زندگی در اولویت قرار گیرد.

ترکیب فعالیت هوازی منظم، تمرین مقاومتی، تغذیه متعادل، خواب کافی و کاهش کم‌تحرکی روزانه می‌تواند پایه مناسبی برای مدیریت وزن باشد.

بر اساس توصیه عمومی سازمان جهانی بهداشت، بزرگسالان باید در طول هفته دست‌کم ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط یا معادل آن فعالیت با شدت بالا داشته باشند و فعالیت‌های تقویت‌کننده عضلات را نیز در حداقل دو روز هفته انجام دهند.

در نهایت، انتخاب میان دارو و ورزش یک تصمیم یکسان برای همه افراد نیست. دارو می‌تواند برای افراد مبتلا به چاقی یک ابزار درمانی مهم باشد و ورزش نیز یکی از پایه‌های اصلی سلامت و مدیریت پایدار وزن است. تشخیص نیاز به دارو باید بر اساس شرایط فرد و با نظر پزشک انجام شود، نه تبلیغات و توصیه‌های غیرتخصصی در فضای مجازی.