پویا حیدری،همبستگی ملی:در مدیریت شهری مدرن، تصمیمگیری درباره زیرساختهای استراتژیک همواره با تقابل دو رویکرد «حفظ میراث ساختاری» و «تطبیق با نیازهای متغیر شهری» همراه است. پرونده پل حافظ در تهران، نمونهای بارز از این تقابل است؛ جایی که تصمیمگیری میان تخریب (حذف) و بازسازی (مقاومسازی) تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه یک معادلة پیچیده از مدیریت ترافیک، اقتصاد شهری و مسئولیتپذیری نهادی است.
اظهارات اخیر سید محمد آقامیری، رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران، ابعاد جدیدی از این چالش را روشن کرد. وی با اقرار به کاهش ضریب ایمنی پل در سالهای اخیر، اما همزمان تأکید بر قابلیت استفاده و مقاومسازی آن، در واقع دو سناریوی کاملاً متفاوت را پیش روی سیاستگذاران قرار داده است: سناریوی «حذف سریع» با هدف بازنگری در جریان ترافیکی، و سناریوی «تداوم عمر» با هدف حفظ ساختار فعلی.
نکته حائز اهمیت در اظهارات آقامیری، انتقال وزن مسئولیت تصمیمگیری از شهرداری به پلیس راهور است. این نشان میدهد که در ساختار مدیریت شهری تهران، «امنیت ترافیکی» بر «صحت فنی زیرساخت» مقدم است. تا زمانی که پلیس راهور تضمین نکند که حذف این پل، جریانی ترافیکی را در یکی از شریانهای اصلی شهر دچار اختلال نمیکند، شهرداری عملاً در موضع انتظار باقی میماند. این نوع «بنبست تصمیمگیری» میتواند منجر به افزایش هزینههای جانبی شود؛ چرا که در حالی که بحث بر سر حذف یا بقا است، ضریب ایمنی پل (که خود از پیش کاهش یافته) همچنان در معرض ریسک است.
از منظر اقتصادی، مقالهی آقامیری به نکته ظریفی اشاره دارد که اغلب در پروژههای عمرانی مغفول میماند: «ارزش بازیافتی ساختار». وی با نگاهی واقعگرایانه اشاره میکند که در صورت حذف پل، قطعات و آهنآلات آن میتواند به عنوان یک دارایی سرمایهای (Asset) بازگردد که هزینهی تخریب را جبران کند. این نگاه، نشاندهنده لزوم برخورد با پروژههای شهری نه تنها به عنوان هزینهکرد، بلکه به عنوان مدیریت داراییهای شهری است. با این حال، پرسش اساسی اینجاست: آیا صرفهجویی در هزینههای تخریب و بازیافت آهنآلات، میتواند هزینههای احتمالی ناشی از اختلال ترافیکی یا هزینههای بلندمدت مدیریت بحران در صورت عدم تصمیمگیری سریع را پوشش دهد؟
گزینه دوم، یعنی مقاومسازی پل برای استفاده تا ۲۰ سال آینده، از نظر فنی منطقی به نظر میرسد. اما باید پرسید آیا مقاومسازی، راهکاری برای حل مشکل ایمنی است یا صرفاً راهکاری برای «به تعویق انداختن» یک تصمیم دشوار؟ اگر هدف نهایی از مدیریت شهری، ایجاد جریان ترافیکی روان و بهینه است، مقاومسازی ممکن است تنها یک چسبزدن موقت بر روی یک ساختار قدیمی باشد که در نهایت به تغییرات بزرگتری در الگوی ترددهای شهری نیاز خواهد داشت.
پرونده پل حافظ نیازمند یک «تصمیم واحد و کارشناسی» است، نه یک «بازیِ انتظار» بین نهادهای مختلف. مدیریت شهری نباید اجازه دهد که میان «تأیید پلیس» و «توان فنی شهرداری» شکافی ایجاد شود که منجر به فرسایش بیشتر زیرساختها گردد. در این میان، اولویت باید با «مدیریت ترافیک هوشمند» باشد؛ اگر حذف پل میتواند جریان شهری را بهبود بخشد، حتی با وجود هزینههای بازسازی، حذف آن منطقیتر است. اما اگر پل بخشی از بدنه ترافیکی است که جایگزینی ندارد، مقاومسازی نباید با رویکردی گذرا، بلکه باید با برنامهریزی برای آیندهای بلندمدت انجام شود.
در نهایت، مسئله پل حافظ، مسئلهی یک پل نیست؛ مسئلهی توانایی مدیریت شهری در برقراری تعادل میان «ایمنی ساختار»، «جریان ترافیک» و «صرفهجویی اقتصادی» است.
