وقتی صحبت از آثار باستانی در میان باشد، سلاحها، ابزارهای شکار، ظروف آشپزخانه، زیورآلات و یا سکهها در صف نخست رایجترین اشیائی قرار میگیرند که بازدیدکنندگان در موزهها به دنبال آنها میگردند. با این حال برخی از قدیمیترین اشیاء تاریخی که در مهمترین موزههای جهان نگهداری میشوند بازیهای تختهای هستند که مصریان، چینیها و مردم بینالنهرین و ایرانیهای باستان از هزاران سال پیش ابداع کردهاند.
«سینیت»، «ماژونگ» یا «واری»، از جمله بازیهای تختهای به شمار میروند که قواعد آنها با وجود گذشت هزاران سال از زمان ابداعشان، هنوز فراموش نشده است. در ادامه به اطلاعاتی که «موزه بریتانیا» درباره برخی از قدیمیترین بازیهای تختهای جهان منتشر کرده است، میپردازیم:
«بازی سلطنتی اور»
قدمت «بازی سلطنتی اور» به حدود ۴۶۰۰ سال قبل در بینالنهرین باستانی میرسد.
قواعد این بازی روی یک کتیبه با خط میخی در ۱۷۷ پیش از میلاد حکاکی شده است. کارشناسان با تحلیل این کتیبه موفق شدند قواعد این بازی را کشف کنند. در این بازی دو بازیکن برای سریعتر رسیدن از یک سمت تخته به سمتی دیگر با یکدیگر رقابت میکنند، درحالیکه از مربعهای مرکزی برای پیشگویی استفاده میشد.
مادر بازیهای باستانی جهان در ایران
هرچند «بازی سلطنتی اور» را قدیمیترین بازی تختهای جهان میدانند، اما به تازگی باستانشناسان در ایران این احتمال را مطرح کردهاند که قدمت بازیهای رومیزی «باستانی شهر سوخته» و «مار و دُم شهر سوخته» از بازی معروف گورستان سلطنتی اور بیشتر است. قبلا قدمت این بازی ۴۲۰۰ سال اعلام شده بود، اما کاوشها و یافتههای جدید باستانشناسان در شهر سوخته سیستان و بلوچستان، قدمت این شهر را حداقل ۳۰۰ سال عقبتر برد، که بر این اساس شهر سوخته حداقل ۳۵۵۰ سال پیش از میلاد (بیش از ۵۵۰۰ سال پیش) بنیانگذاری شده و متعاقب این تاریخگذاری، قدمت این بازی بیش از ۴۴۰۰ سال پیش اعلام شده است. از همین رو باستانشناسان ایرانی، تخته شهر سوخته را «مادر بازیهای باستانی جهان» نامیدهابازی مار و دم شهر سوخته، شامل چهار تاس و ۳۲ مهره است که بازیکنان باید تلاش کنند مهرههای خود را وارد بازی کرده و با تبدیل آنها به مهرههای بزرگتر در نهایت مهره ۳۲ امتیازی خود را از خانه دم مار خارج کنند. این بازی درباره استراتژی و تاکتیکهای جنگی است.
«شطرنج لوییس»
این شطرنج که با نام «شطرنج لوییس» شناخته میشود، یکی از مشهورترین اشیاء «موزه بریتانیا» به شمار میرود. این مُهرههای شطرنج که در اواخر قرن دوازدهم میلادی در اسکاندیناوی ساخته شدهاند در سال ۱۸۳۱ میلادی در جزیره لوییس واقع در اسکاتلند کشف شدند.
گمان میرود این مُهرههای شطرنج به تاجری تعلق داشتهاند که از نروژ به ایرلند سفر میکرد و داستانهای متعددی درباره علت مخفی کردن آنها در این مکان روایت میشود.
